Trong thời đại máy ảnh kỹ thuật số có thể tạo ra những tập tin hơn 100MP, người yêu ảnh panorama vẫn chưa có một thiết bị thực sự kế nhiệm Hasselblad XPan hay Fujifilm TX-1. Phần lớn lựa chọn hiện nay vẫn xoay quanh việc ghép nhiều ảnh, quét cảnh bằng điện thoại hoặc chụp ở tỷ lệ thông thường rồi cắt bỏ phần lớn khung hình.

Từ khoảng trống đó, PetaPixel đã đưa ra một ý tưởng khá táo bạo: kéo dài thân máy Fujifilm X100, đặt hai cảm biến APS-C 40MP cạnh nhau và tạo nên một chiếc máy ảnh kỹ thuật số chuyên chụp panorama. Tên gọi được đề xuất cũng rất dễ nhớ: Fujifilm X100P.

X100P chưa phải sản phẩm được Fujifilm công bố, cũng không phải thông tin rò rỉ từ chuỗi cung ứng. Đây là ý tưởng của tác giả Jaron Schneider, được xây dựng từ trải nghiệm sử dụng Fujifilm TX-1 và Hasselblad XPan. Dù còn nằm trên giấy, đề xuất này chạm đúng vào một nhu cầu mà thị trường máy ảnh kỹ thuật số gần như bỏ trống suốt hai thập kỷ.

Thay vì lấy một bức ảnh bình thường rồi cắt mỏng thành panorama, X100P được hình dung như một thiết bị tạo ra khung hình siêu rộng ngay từ thời điểm bấm máy. Người chụp sẽ nhìn, bố cục và phản ứng với cảnh vật theo một cách hoàn toàn khác, giống như trải nghiệm từng khiến XPan trở thành chiếc máy ảnh được săn lùng đến tận ngày nay.

Từ Fujifilm TX-1 đến ý tưởng X100P kỹ thuật số

Fujifilm không xa lạ với máy ảnh panorama. TX-1 và phiên bản kế nhiệm TX-2 thực chất là những biến thể mang thương hiệu Fujifilm của Hasselblad XPan, được bán tại thị trường Nhật Bản trong khuôn khổ hợp tác sản xuất giữa hai hãng.

Khác với các máy ảnh 35mm thông thường, TX-1 có thể ghi lại khung hình panorama 65 x 24mm trên cùng một cuộn phim. Người dùng cũng có thể chuyển về khung hình tiêu chuẩn khi cần, biến chiếc máy thành một hệ thống linh hoạt thay vì thiết bị chỉ phục vụ duy nhất một kiểu ảnh.

Điều khiến TX-1 và XPan trở nên đặc biệt không nằm riêng ở tỷ lệ khung hình. Khi nhìn qua kính ngắm siêu rộng, người chụp buộc phải suy nghĩ lại về khoảng trống, nhịp điệu, vị trí chủ thể và cách các lớp cảnh nối tiếp nhau theo chiều ngang. Trải nghiệm đó khác xa việc chụp một tấm ảnh 3:2 rồi quyết định crop sau khi trở về nhà.

Kể từ khi hệ thống XPan ngừng sản xuất vào năm 2006, chưa có hãng nào đưa ra một chiếc máy ảnh kỹ thuật số chuyên dụng có thể tái hiện trọn vẹn cách chụp này. Điện thoại thông minh cho phép quét panorama khá dễ dàng, nhưng chuyển động của máy có thể làm biến dạng đường thẳng, thay đổi phối cảnh và khiến các vật thể đang di chuyển bị kéo giãn hoặc lặp lại.

Những máy ảnh độ phân giải cao như Fujifilm GFX100RF có thể tạo ảnh tỷ lệ 65:24 bằng cách crop cảm biến. Chất lượng đầu ra vẫn rất tốt, nhưng phần lớn diện tích cảm biến ở phía trên và phía dưới không được sử dụng. Quan trọng hơn, chiếc máy vẫn được thiết kế quanh một cảm biến 4:3, thay vì sinh ra để nhìn thế giới qua một khung hình panorama thực thụ.

Đó là lý do PetaPixel cho rằng Fujifilm có thể là hãng phù hợp nhất để hồi sinh phân khúc này. Trong nhiều năm qua, công ty đã liên tục thử nghiệm những hướng đi tương đối khác biệt, từ dòng X100 ống kính liền, GFX100RF cảm biến medium format, X half lấy cảm hứng từ máy ảnh half-frame cho đến các mẫu Instax mang tính trải nghiệm cao.

Tại CP+ 2026, ông Yuji Igarashi, Tổng giám đốc Professional Imaging Group thuộc Fujifilm, từng nói với PetaPixel rằng công ty muốn giữ cho thế giới nhiếp ảnh luôn thú vị và mang đến những khả năng giúp người dùng tìm thấy niềm vui khi chụp ảnh.

Phát biểu này không đồng nghĩa Fujifilm đang phát triển X100P. Tuy nhiên, nó khiến ý tưởng về một chiếc máy panorama kỹ thuật số bớt xa lạ hơn, đặc biệt khi hãng đã nhiều lần chứng minh rằng một sản phẩm ngách vẫn có thể tạo sức hút lớn nếu mang lại trải nghiệm đủ riêng biệt.

Hai cảm biến APS-C có thể tạo ảnh panorama gần 80MP

Trung tâm của ý tưởng X100P là hai cảm biến Fujifilm X-Trans CMOS 5 độ phân giải 40MP được đặt sát cạnh nhau. Thay vì dùng một cảm biến lớn rồi cắt bỏ phần thừa, toàn bộ phần cứng ghi hình sẽ được kéo dài theo chiều ngang để phù hợp với tỷ lệ panorama.

Theo phép tính của PetaPixel, hai cảm biến APS-C này sẽ tạo nên vùng ảnh rộng khoảng 47 x 15.6mm, có diện tích 733mm² và tỷ lệ gần 3:1. Tập tin thu được có thể đạt độ phân giải 15.456 x 5.152 pixel, tương đương khoảng 79.6MP.

• Hai cảm biến APS-C X-Trans CMOS 5, mỗi cảm biến có độ phân giải 40MP.
• Vùng ghi hình kết hợp rộng khoảng 47 x 15.6mm.
• Tỷ lệ khung hình gần 3:1.
• Độ phân giải dự kiến 15.456 x 5.152 pixel.
• Tổng độ phân giải khoảng 79.6MP.

Những con số này cho thấy X100P sẽ không đơn thuần là hai chiếc máy ảnh được ghép vào cùng một thân máy. Nếu có thể hoạt động như đề xuất, toàn bộ hệ thống từ cảm biến, bộ xử lý đến ống kính phải được thiết kế để tạo ra một khung hình liền mạch, không lộ đường nối giữa hai vùng ảnh.

Để minh họa lợi ích về độ phân giải, PetaPixel so sánh cấu hình giả định này với cảm biến 102MP trên Fujifilm GFX100RF. Cảm biến GFX có kích thước 43.8 x 32mm và diện tích khoảng 1.401mm², nhưng khi chuyển sang tỷ lệ panorama 65:24, vùng ảnh được sử dụng chỉ còn khoảng 43.8 x 16mm.

Tập tin 65:24 từ GFX100RF có độ phân giải khoảng 11.648 x 4.304 pixel, tương đương 50.1MP. Trong khi đó, hệ thống hai cảm biến APS-C có thể tạo ra ảnh gần 80MP ở tỷ lệ rộng hơn. Chênh lệch gần 30MP đến từ việc X100P tận dụng cảm biến theo đúng hình dạng của bức ảnh, thay vì ghi nhận một khung hình cao rồi bỏ đi hai dải lớn ở phía trên và phía dưới.

Dĩ nhiên, độ phân giải chưa phải toàn bộ câu chuyện. Một chiếc máy được thiết kế dành riêng cho panorama sẽ cho người chụp thấy toàn bộ khung hình siêu rộng ngay trong kính ngắm. Cách đường phố kéo dài, các nhân vật phân bố trong không gian hay những mảng sáng tối nối tiếp nhau đều có thể được đánh giá trước khi bấm máy.

Đây là khác biệt mang tính trải nghiệm. Crop một tấm ảnh có thể tạo ra cùng tỷ lệ, nhưng khó tái hiện cảm giác sáng tác khi người chụp đã nhìn thế giới bằng khung hình panorama từ đầu.

Thách thức tiếp theo nằm ở ống kính. Hai cảm biến đặt cạnh nhau sẽ cần một vòng tròn ảnh lớn hơn đáng kể so với ống kính APS-C thông thường. PetaPixel ước tính hệ thống này cần vòng tròn ảnh khoảng 49mm, phạm vi mà các ống kính GF dành cho dòng Fujifilm GFX có thể bao phủ.

Tác giả đề xuất sử dụng một phiên bản được phát triển từ Fujinon GF45mm F2.8. Khi quy đổi theo phép tính giả định, ống kính có thể tạo góc nhìn tương đương khoảng 39.3mm trên full-frame trong chế độ panorama.

Khẩu độ tối đa cũng không cần phải quá lớn. Các ống kính của XPan và TX-1 đều bắt đầu từ f/4, đổi lại là kích thước tương đối gọn so với vùng ảnh phải bao phủ. Với hiệu năng ISO và dải tương phản của cảm biến hiện đại, một ống kính f/4 vẫn có thể là lựa chọn hợp lý nếu giúp thân máy không trở nên quá nặng nề.

Thay vì xây dựng cả một hệ ống kính mới, X100P được hình dung như máy ảnh ống kính liền. Đây là phương án thực tế hơn về mặt sản xuất và cũng phù hợp với tinh thần của dòng X100: một thân máy, một tiêu cự được tính toán kỹ và một trải nghiệm chụp nhất quán.

Ý tưởng hấp dẫn nhưng chi phí sẽ là rào cản lớn

Một trong những chi tiết thú vị nhất của X100P là khả năng chuyển đổi giữa ảnh panorama và khung hình 3:2. Khi người dùng không cần tỷ lệ siêu rộng, máy có thể chỉ sử dụng một cảm biến để tạo tập tin 40MP.

Do ống kính phải bao phủ cả hai cảm biến, việc chuyển sang một vùng APS-C có thể tạo góc nhìn tương đương khoảng 67.5mm. Như vậy, X100P giả định sẽ mang đến hai tính cách khá khác nhau: một chiếc máy panorama góc rộng và một máy ảnh tiêu cự trung bình phù hợp với chân dung hoặc chi tiết đời thường.

Đây cũng là điểm khiến ý tưởng hấp dẫn hơn một thiết bị chỉ chụp được duy nhất tỷ lệ 3:1. Người dùng có thể dành phần lớn thời gian khám phá bố cục panorama, nhưng vẫn còn một chế độ 3:2 quen thuộc khi khung cảnh không phù hợp với chiều ngang quá rộng.

Về ngoại hình, PetaPixel đề xuất giữ lại phong cách của Fujifilm X100 nhưng kéo dài thân máy theo chiều ngang, gần với tỷ lệ của TX-1. Kính ngắm lai OVF/EVF tiếp tục là thành phần quan trọng vì nó có thể kết hợp cảm giác quan sát quang học với khả năng xem trước chính xác khung hình điện tử.

Một màn hình phía sau có tỷ lệ dài theo thân máy cũng sẽ tạo điểm nhấn riêng. Các vòng xoay tốc độ màn trập, bù sáng, ISO và Film Simulation có thể tiếp tục xuất hiện, giúp X100P giữ được trải nghiệm điều khiển đã làm nên sức hút của Fujifilm.

• Kính ngắm lai OVF/EVF được thiết kế cho khung hình panorama.
• Màn hình phía sau có tỷ lệ rộng tương ứng với cảm biến.
• Chế độ panorama gần 80MP và chế độ 3:2 độ phân giải 40MP.
• Ống kính cố định có vùng phủ ảnh lớn.
• Các vòng điều khiển cơ học và Film Simulation quen thuộc của Fujifilm.

Hệ thống chống rung trong thân máy có thể bị lược bỏ. XPan và TX-1 vốn dựa nhiều vào cách cầm máy, tốc độ màn trập và ống kính không quá dài. Việc không trang bị IBIS cũng giúp Fujifilm có thêm không gian để bố trí hai cảm biến, hệ thống tản nhiệt và cụm xử lý dữ liệu phức tạp hơn.

Tuy vậy, khoảng cách từ một bản mockup thú vị đến sản phẩm thương mại vẫn rất lớn. Hai cảm biến phải có màu sắc, độ phơi sáng và thời điểm đọc dữ liệu đồng nhất. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể tạo đường nối, khác biệt về độ nét hoặc vùng chuyển tiếp bất thường giữa hai nửa bức ảnh.

Ống kính cũng phải giữ chất lượng đồng đều trên một vùng ảnh rất rộng. Méo hình, tối góc, quang sai và độ nét ở rìa sẽ khó kiểm soát hơn nhiều so với thiết kế dành cho một cảm biến APS-C đơn lẻ. Bộ xử lý còn phải hợp nhất lượng dữ liệu gần 80MP sau mỗi lần chụp mà không làm trải nghiệm trở nên chậm chạp.

Chi phí vì thế là rào cản rõ ràng nhất. Theo PetaPixel, một nhà thiết kế cấp cao của Fujifilm từng tỏ ra quan tâm khi nghe đề xuất này, nhưng cũng lo ngại rằng hai cảm biến sẽ khiến giá sản phẩm tăng quá cao. Bản thân cảm biến đã là một trong những linh kiện đắt tiền nhất trên máy ảnh, chưa kể thân máy và ống kính đều phải phát triển riêng.

Tác giả cho rằng mức giá gấp đôi Fujifilm X100VI vẫn có thể hợp lý với trải nghiệm mà X100P mang lại. Đây chỉ là quan điểm cá nhân, không phải mức giá được Fujifilm cân nhắc hoặc xác nhận.

Ngay cả khi có giá cao, X100P vẫn có cơ hội tìm được nhóm người dùng riêng. Những chiếc TX-1 và XPan đã qua sử dụng hiện vẫn được săn đón, trong khi Leica và nhiều máy ảnh chuyên nghiệp đắt tiền cho thấy thị trường vẫn tồn tại cho các sản phẩm mang trải nghiệm đặc biệt.

Sức hút tiềm năng của X100P cũng khá giống những gì dòng X100 từng làm được. Máy ảnh ống kính cố định vốn bị xem là sản phẩm ngách, nhưng thiết kế đẹp, cách điều khiển giàu cảm xúc và trải nghiệm khác biệt đã biến X100 thành một trong những dòng máy được quan tâm nhất của Fujifilm.

Một chiếc X100 chuyên chụp panorama có thể đi theo con đường tương tự. Nó khó trở thành máy ảnh dành cho số đông, nhưng lại đủ lạ để thu hút người sưu tầm, nhiếp ảnh gia đường phố, người chụp phong cảnh và những ai đã quá quen với các khung hình 3:2 hoặc 4:3 truyền thống.

X100P hiện vẫn chỉ là một lời đề xuất đầy tham vọng. Dù vậy, ý tưởng này cho thấy thị trường máy ảnh vẫn còn chỗ cho những thiết bị được xây dựng quanh một cách nhìn cụ thể, thay vì tiếp tục chạy đua bằng những nâng cấp quen thuộc.

Nếu Fujifilm thực sự hồi sinh tinh thần của TX-1 trong một thân máy kỹ thuật số hiện đại, mức giá chắc chắn sẽ không dễ tiếp cận. Đổi lại, đây có thể là chiếc máy khiến người dùng muốn bước ra ngoài chỉ để tìm một khung cảnh đủ rộng cho lần bấm máy tiếp theo – và cũng có đủ khác biệt để trở thành một “cơn sốt” mới trong cộng đồng nhiếp ảnh.